Միջնադարյան ոգի, բազմոլորտ գիտելիքներ

Սխալվել էի՝ մտածելով, որ մայիսի 29-ից հետո Երևանից դուրս որևէ ճամփորդության չեմ մասնակցի: Հոկտեմբերի 6-ը վերջ դրեց այս կարճատև ընդմիջմանը՝ դառնալով ուսումնահայրենագիտական բացառիկ դրսևորումներ պարունակող օր:

Սաղմոսավանքը մեր առաջին կանգառն էր, այնտեղ քիչ մնացինք՝ ևս մեկ անգամ պարզելով, որ այդ եկեղեցում գտնվող չորս սյուները, որոնք արտաքինից միանման են, իրականում իրարից շատ են տարբերվում: Հովհաննավանքում համառոտ տեղեկություններ հաղորդեցինք այդ վանական համալիրի եկեղեցու և դպրոցի մասին, որոնք հիմնադրվել են համապատասխանաբար XIII և XVII դարերում:

Աղձք գյուղում, Վասակ սպարապետի վերաթաղած՝ Արշակունի թագավորների ոսկորները գտնելու փոխարեն, հանդիպեցինք այդ տոհմի գահակալների արձաններին, որոնք անտրտունջ հսկում էին արքայական դամբարանի կամարաձև մուտքը: 

Կոշ գյուղում սուրբ ուխտի տոն էր. մեծահասակ ու անչափահաս, գյուղացի ու վաճառական խառնվել էին դեպի բերդ տանող ճանապարհին՝ առևտուր անելու և միգուցե իրենց հոգևոր-մշակութային պահանջմունքները բավարարելու համար: Կոշի բերդը մոտ էր. այն հիմա կիսաքանդ վիճակում է, բայց գեղեցիկ՝ ինչպես դրա բարձունքից բացվող տեսարանը: Ավերակների մեջ առանձնանում էր լայն ու խորը փոսը՝ բերդի լավ պահպանված մասերից մեկը, որն ավելի պատկերավոր էր դարձնում այն ժամանակաշրջանը, որի մասին պատմում էինք՝ IV դար, Տիրան արքայի գահակալում, հայ-պարսկական ու ներքին հակամարտություններ: 

Շուտով ծավալվեց մեր զրույց-քննարկումը, որը նախատեսված էր անցկացնել սոցիալ-մշակութային մարդաբանություն առարկայի շրջանակներում՝ կրոնի (կրոնների) վերաբերյալ: Խմբում կային տարբեր հայացքներ ունեցող սովորողներ, իսկ քանի դեռ ինքս նոր եմ սկսում կրոնի մասին իմ գիտելիքները հարստացնելու և պատկերացումները ձևավորելու ճանապարհը, ավելի շատ լսում էի, քան խոսում: Այս թեման առհասարակ անսպառ է, հուսով եմ՝ նորից առիթ կունենանք դրան անդրադառնալու:

Հետդարձի ճանապարհին փոքրիկ ինտելեկտուալ խաղեր կազմակերպեցինք, որոնք ընթանում էին ուսուցիչների միջև և ուղեկցվում մասնակի ընդհարումներով (զուտ մրցակցության տեսանկյունից)):

Ճամփորդությունը չէր կարող լավը չլինել: Պատմությունը երբեք չի ձանձրացնում: Ինչքան շատ ես այն սովորում, այնքան մեծանում է նրա խորհրդավորությունը:  

Աիդա Գրիգորյան, 12-րդ դաս.